De late oudheid

Dagboekfragment van Hypatia.

Dit is fictief en een eigen interpretatie van Jytte.

Hypatia groeide op in de bibliotheek van Alexandrië waar haar vader Theos werkte. Daar leerde ze zowat alles wat er te leren viel.

Hypatia (Oudgrieks: Ὑπατία,  ca. 350-370 – maart 415)

Hypatia was een Grieks wiskundige, filosofe en astronome. Ze wordt door sommigen de eerste vrouwelijke wiskundige genoemd. Ze leefde in Alexandrië, in Egypte.

Huisonderwijs
Hypatia was een briljant filosofe, wiskundige en astronoom. Ze groeide op in de bibliotheek van Alexandrië waar haar vader Theos werkte. Daar leerde ze zowat alles wat er te leren viel. Als kind was ze vaak uren bezig met het bestuderen van de rollen in de bibliotheek. Ze schreven toen nog niet in boeken maar op rollen. Haar vader was filosoof. Van hem leerde ze heel veel. Ze gaf al die kennis door, door les te geven. Maar ze hield het niet bij de kennis die al bekend was. Ze wou meer weten over de dingen die nog onbekend waren.

Verbranding van de bibliotheek
Op het einde van de vierde eeuw werd de bibliotheek verbrand door een groep christenen. Als ze even hadden nagedacht, hadden ze de kennis gebruikt die daar lag. Hoeveel wisten ze toen dat we nu nog altijd niet weten? We zullen het nooit weten. Hypatia probeerde zoveel mogelijk belangrijke rollen te redden. Maar ze kon natuurlijk niet alles meenemen.

Het begin van het einde
In de jaren daarna bekeerden de meeste mensen in Alexandrië zich tot het christendom. Sommigen uit overtuiging, anderen uit angst. Hypatia deed dat niet. Ze

bleef geloven in filosofie en wetenschap. Ze bleef de sterren onderzoeken en dacht dat de aarde rond de zon draaide. Dat vonden andere mensen toen natuurlijk belachelijk.

Het einde
Omdat Hypatia zo wijs was vroeg Orestes, consul in Egypte, haar vaak om raad. De consul kwam niet goed overeen met de bisschop, Cyrillus. Sommigen dachten dat Hypatia daar achter zat, omdat ze zelf niet christelijk was. Cyrillus voelde zich bedreigd. In een toespraak zei hij dat ze een vrouw van de duivel was. Dus werd ze gevangengenomen door een groep christenen, die haar op een brute manier vermoordden. Na haar dood werd haar verminkte lichaam door de stad gesleept en verbrand. De kennis die verbrand werd in de bibliotheek was blijkbaar nog niet genoeg schade. Ze moesten de kennis ín Hypatia ook verbranden. De hoeveelheid kennis en levens die we al verloren hebben aan de laffe angst voor sterke vrouwen is monsterlijk. Er blijft vandaag niets meer over van het werk van Hypatia. Gelukkig waren haar studenten zo van haar onder de indruk dat ze over haar lessen bleven schrijven. Daardoor weten we wie ze was en een deel van wat ze wist. En ik weet zeker dat er heel veel dingen zijn die we veel eerder hadden geweten als ze meer tijd had gehad.

Portret van Hypatia door Jytte.

Onderwijs in de late oudheid

Het onderwijs in de late oudheid bouwde verder op de Griekse en Romeinse tradities, maar geleidelijk aan begon er toch wat te veranderen onder invloed van het christendom. Jongens uit rijke families gingen naar school waar ze leerden lezen, schrijven en rekenen. Als ze ouder werden, kregen ze ook retorica, grammatica en filosofie. Het vanbuiten leren en kunnen voordragen van de feitjes was heel belangrijk. Een schooldag begon heel vroeg. De leraar was heel streng en deelde regelmatig tikken uit.

Voor meisjes was het onderwijs anders. Zij kregen meestal geen onderwijs. Dochters van rijke families leerden thuis soms wel lezen, schrijven en het huishouden doen. Soms leerden ze ook een instrument spelen of zingen. Hypatia is een uitzondering in dit hele verhaal.

Terug naar het schilderij!