Tot de 3e eeuw v.Chr. was het Romeinse onderwijssysteem nauw verbonden met de sociale instelling patria potestas, waarbij de vader als hoofd van het huishouden (pater familias) het wettelijke recht had om over zijn kinderen te beslissen. Het was de plicht van de vader om zijn kinderen op te voeden; als hij deze taak niet kon vervullen, werd deze overgenomen door andere familieleden. Pas in 272 v.Chr., na de inname van Tarentum, de annexatie van Sicilië in 241 v.Chr. en de periode na de Eerste Punische Oorlog, kwamen de Romeinen in contact met de Griekse manier van denken en leven. Dit bood hen de gelegenheid om vrije tijd te vinden en zich te verdiepen in de kunsten.
Naarmate Rome na de Punische oorlogen groter en machtiger werd, nam het belang van het gezin als centrale eenheid in de Romeinse samenleving af. Deze afname ging gepaard met de achteruitgang van het oude Romeinse onderwijssysteem, dat voorheen werd uitgevoerd door de pater familias. Het nieuwe onderwijssysteem richtte zich steeds meer op de onderwijsmodellen die de Romeinen tegenkwamen in prominente Griekse en Hellenistische leercentra, zoals dat in Alexandrië. Dit leidde tot de opkomst van een literair onderwijssysteem.
In eerste instantie werd de basiskennis thuis aangeleerd, en vanaf een leeftijd van 6 à 7 jaar gingen de jongens naar school. Omdat er voor school betaald moest worden, kregen kinderen uit arme gezinnen vaak alleen de basiskennis thuis onderwezen. Meisjes daarentegen gingen zelden naar school, en als ze dat wel deden, was het vaak slechts voor het eerste deel van de opleiding, aangezien ze op jonge leeftijd werden uitgehuwelijkt aan een man die meestal zo’n 10 jaar ouder was. Meisjes leerden het huishouden voornamelijk van hun moeder. Veel kinderen leerden lezen en schrijven thuis en gingen daarna verder met het tweede deel van hun opleiding.
Rijke meisjes leerde koken, schoonmaken, kinderen verzorgen, spinnen, weven, naaien, borduren en slaven aansturen.
Dit verhaal is gebaseerd op historische bronnen, maar is voor de rest fictief.
-Seppe
Thuisonderwijs bij de oude romeinen
We volgen het verhaal van Lucius en Gloria rond 230 v.Chr. in het oude Rome. Lucius, een 13-jarige jongen, komt uit een arm gezin dat aan de rand van de stad woont. Zijn familie heeft het moeilijk om basisbehoeften te voorzien, en onderwijs is voor hen een luxe die ze zich simpelweg niet kunnen veroorloven. Hij heeft de basis thuis aangeleerd gekregen en moet nu helpen met de taken in het huis. Als hij thuis niet aan het helpen is, is hij wel ergens anders aan het werken.
Gloria daarentegen, komt uit een welvarend gezin. Haar ouders behoren tot de elite van Rome, en hoewel ze genoeg middelen hebben om haar onderwijs te bieden, is het voor meisjes in haar sociale klasse niet gebruikelijk om naar school te gaan. Gloria’s dag bestaat vaak uit leren huishouden van haar moeder. Gloria’s ouders willen haar al uithuwen aan een man van 22, ook al is Gloria nog maar 12. Gloria vindt hem niet leuk en ze wil nog helemaal niet trouwen, maar ze heeft er niets over te zeggen.
De zon komt langzaam op en werpt een doffe gloed over de smalle straatjes aan de rand van de stad. Lucius is al wakker voordat het eerste licht door de kieren van hun kleine huisje kruipt. Vandaag moet hij gaan verkopen op de markt. Hij heeft maanden hard gewerkt op het platteland en nu gaat hij alles verkopen.
Gloria’s dag begint later dan die van Lucius. Als Gloria eenmaal wakker is, wordt ze aangekleed en wordt haar haar gedaan door een van de slaven. Vandaag gaat ze nieuwe recepten leren koken en haar moeder gaat haar ook leren hoe ze slaven moet aansturen.
Voordat de mensen op het plein aan de rand van de stad komen staat Lucius al klaar met zijn kleine kraampje. Hij heeft rap een beetje brood opgegeten en is daarna meteen naar het plein gegaan. Hij is net klaar met alle groenten en fruit op de juiste plaats te zetten als de eerste mensen al toekomen. Hij roept zoals alle anderen dat hij lekker, verse groenten en fruit heeft.
Als Gloria eenmaal ontbeten heeft, gaat ze naar de keuken. Daar wacht een slaaf op haar om haar te leren koken. De slavin begint Gloria uit te leggen en tegelijk te tonen hoe ze vis het best moet klaarmaken.
Ondertussen was Lucius kraampje al half uitverkocht. Veel mensen kwamen voorbij en kochten groenten en fruit. Lucius was blij dat he veel verkocht want als zijn ouders te weinig geld hebben zullen ze hem als slaaf verkopen.
Terwijl Lucius aan het verkopen is, is Gloria druk bezig met het leren koken van vis. Ze heeft al veel kruiden geleerd die goed bij vis passen. De slavin zegt dat tegen Gloria dat ze waarschijnlijk zelf niet veel of zelfs nooit zou moeten koken want haar verloofde is ook rijk en ze zal dan zelf wel slaven hebben. Met dat gezegde roept haar moeder haar om haar te leren slaven het best aan te sturen
Als de avond valt is Lucius kraampje uitverkocht. Hij heeft thuis nog meer groenten liggen die hij dan morgen kan gaan verkopen. Als hij thuis komt zijn zijn ouders zeer tevreden. “Wow, fantastisch!” zegt de moeder van Lucius. Lucius vader is nog niet thuis. Die is nog ergens anders groenten aan het verkopen.